BATHIK

GAWE BATHIK

Bathik minangka kerjaninan tangan rakyat sing wis dingrembakake wiwit jaman biyen, kajaba saka kuwi uga minangka salah sawijining warisan budaya kang adiluhung sing diduweni dening bangsa Indonesia. Lumantar bathik bisa padha sinau ngenani filsafah urip. Saben cakrik bathik tansah nyimpen makna. Saben corek lan p0ralambang sajroning bathik ngandut pandonga, falsafah lan cerita sing bisa mbeber sejatining urip.

1.       Ubarampe Gawe Bathik

Ubarampe sing digunakake sajroning gawe bathik ing antarane :

a.       Malam

Minangka ubarampe sing banget piguna sajroning gawe bathik, sadurunge digunakake kanggo mbathik, malam wujude padhet sawise didokok ana njero wajan lan dipanasi karo kompor, malam iku bakal leleh mbanyu. Kahanane malam kudu tansah dijaga kanthi cara ngatur gedhe cilice geni kompor. Malam ana pirang-pirang jinis, yaiku :

·         Malam abang utawa ireng

·         Malam kuning

·         Malam putih

·         Malam kepyar, lan liya-liyane

b.      Kain mori

Kanggo mbathik tulis bakaran, kain sing digunakake kain mori sing bahan dhasare satus persen saka kapas utawa kain mori katun. Sing dadi alesane yaiku :

·         Kain mori iki kagolong kain sing paling tipis, menawa dibathik bakal tembus utawa bathike bakal katon kanthi cetha satemah gampang kanggo diterusi.

·         Kain mori duwe daya resep tumrappawarna sing becik. Kajaba iku gampang banget anggone nyedhiakake amarga sumadya ana ing pasaran.

·         Manawa kain mpori ora satus persen saka kapas, utawa campur karo bahan liyane upamane nilon, biasane Manawa kenamalam sing panas bakal mengkeret, kajaba saka kuwi ora bisa nyesep zat pewarna kanthi sempurna.

c.       Zat pewarna

Zat pewarna yaiku zat sing digunakake kanggo menehi warna marang kain bathik. Zat pewarna iku ana sin g wujud sintetis utawa gawean lan zat pawarna alami utawa asli. Kanggo wektu saiki pawarna bathik sing bakaran wetan luwih akeh migunakake pawarna gawean, amarga pawarna iki regane luwihmurah lan luwih gampang digoleki ana ing pasaran.

Miturut jinise pawarna iku dibagi dadi 3 ing antarane :

·         Wedel yaiku zat pewarna dhasar, kanthi warna biru tuwa. Wedel kanthi biru tuwa iki biasane dicampur ana bathik klasik bakaran

·         Sogo iki minagka pawarna kang mligi, kanthi warna abang semu soklat. Sogo kanthi warna abang semu soklat biasane digunakake ana bathik-bathik klasik bakaran.

·         Saren ing kene mung digunakake minangka panentu warna, dadi Manawa tuku sogo mesthi kudu bareng karo sarenne.

Warna sing lumrah kanggo mbathik yaiku : ireng, biru tuwa, soga/soklat, kudhu/abang tuwa, ijo, kuning, lan warna violet.

d.      Canthing

Canthing yaiku piranti kanggo nggambar utawa nemplekake malam ana sadhuwure kain sing arep dibathik. Bathik iku sawijining kegiyatan nggambar cakrik  tartemtu jroning kain mori utawa liyane kanthi nggunakake malam lan sarana canthing. Dene carane gawe bathik iki, miturut sawetara sumber, diwiwiti saka nyepakake kain mori nganti dadi kain bathik. Kanggo gawe cakrik bathik lumrahe dilakoni kanthi cara tulis tangan nganggo canthing (bathik tulis), nggunakake cap saka tembaga (bathik cap), gawe cakrik jroning mesin printing (bathik printing), dibordir (bathik bordhir). Carane gawe bathik iku rada njlimet tur pating clekenik. Akeh ubarampe lan laku sing kudu ditindakake. Sing kapisan diwiwti saka pamilihan cakrik bathik. Cakrik bathik iki digambar ing kertas lembaran gedhe lan kanggo ngeblat ing kain mori. Saka gambaran cakrik iku, banjur dicorek ing kain mori. Bubar kuwi lagi dibathikake marang tukang bathik lan sateruse diproses kanthi cara tartamtu supaya dadi kain bathik.

2.       Carane gawe bathik

a.       Ngelowong, yaiku nggambari kain nganggo malam. Sipat malam kudu kuwat lan malame gampang dieculake kanthi cara dikerok, jalaran tilas gambar saka malam iki kang bakale diwenehi werna soklat soga.

b.      Nembok, yaiku proses kang meh padha karo ngelowong. Nanging malam kang dienggo luwih kuwat amarga malam iki kanggo nahan werna biru (indigo) lan coklat soga supaya ora tembus kain. Bedane karo ngelowong yaiku menawa nembok iku kanggo nahan werna. Dene ngelowong kanggo nggambar lan dadi panggonane werna soklat sawise dikerok.

c.       Wedelan/ celupan, yaiku proses menehi werna biru kanthi nggunakake indigo kang ditrepake karo tingkatan werna sing dikarepake. Jaman ndhisik mbutuhake wektu nganti seminggu luwih. Sawise taun 1965, sithik banget wong kang nggunakake indigo. Werna biru iki sabanjure nggunakake werna kimia kang luwih cepet kaya naptol, kang bisa nyepetake proses iki.

d.      Ngerok, yaiku ngilangi malam klowongan kanggo nyepaki werna soklat. Carane nandangi kanthi nggunakake cawuk.

e.      Mbironi, yaiku proses kang dilakoni nalika kain wus dikerok ing perangan –perangan kang dikarepake werna supaya tetep biru lan putih (cecek), perlu ditutup malam nganggo canthing tulis/ biron. Asile supaya perangan iku ora kecemplungan soga Manawa disoga.

f.        Ngoga, aiku proses nalika kain kang wus dibironi diwenehi werna soklat/ disoga kanthi ekstrak pawarna kang digawe saka kulit kayu, soga, tingi, tegeran lan liya-liyane (zat werna alam)

g.       Kain iku banjur dicelup jroning bak nganti teles sakabehe, banjur ditus nganti garing. Proses iki dbolan-baleni nganti entuk werna soklat sing dikarepake. Lumrahe mbutuhake wektu nganti rong minggu. Nanging Manawa nggunakake pawarna kimia (zat werna sintetis) proses iki bisa rampung sedina. 

GEGURITAN

MACA GEGURITAN

Manut asal-usuling tembung, geguritan asale saka tembung “gurit” sing tegese kidung, tembang, utawa tulisan sing wujude ukiran utawa tatahan. Geguritan uga diarani guritan, yaiku puisi jawa. Geguritan kuwi ora ditembangake nanging diwaca nganggo wirama, wirasa, lan wiraga manut surasane.

Titikane geguritan yaiku :

1.         Ora kaiket guru gatra, guru wilangan, lan guru lagu,

2.         Isine mentes, padhet,

3.         Basane endah,

4.         Ngandut piwulangan, kritik, protes, pangarep-arep, lan liyan-liyane.

Geguritan kang becik ora ninggalake paugeran, yaiku :

1.         Guru lagu yaiku, dhong-dhinge swara (tibane swara) ing saben pungkasane gatra

2.         Guru gatra yaiku, cacahing gatra (larik) saben sapada (sabait)

3.         Guru wilangan yaiku, cacahing wanda (suku kata) saben-saben gatra.

Geguritan kaperang dadi 2 yaiku :

1.       Geguritan Tradhisional

Geguritan tradhisional kuwi geguritan nganggo paugeran-paugeran tartemtu kayata cacahing larik saben pada (bait), cacahingwanda saben larik uga dhong-dhinge swara (tibane swara). Kang kagolong geguritan tradhisional yaiku parikan, wangsalan, tembang macapat, tembang tengahan, tembang gedhe.

2.       Geguritan Modern

Geguritan modern ora diwatesi pathokan-pathokan lan paugeran kaya kang ana ing geguritan tradhisional. Tegese saben pada ora ditemtokake cacahe larik. Saben larik ora ditemtokake wanda lan dhong-dhinge swara. Pangripta mardika (bebas) anggone medharake karep. Mula geguritan modern uga diarani geguritan bebas utawa kang saiki lumrah diarani geguritan.

Paugeran kang kudu digatekake supaya bisa maca geguritan kanthi becik tur endah yaiku :

1.       Mangerteni isine geguritan sing diwaca

2.       Bisa ngrasakake surasane geguritan

3.       Duwe swara sing landhung lan becik supaya kepenak dirungokake

4.       Pangucapane tembung kudu pener

Tuladha Geguritan

Kurban Salah Mangsa Ndeleng blegere mono ya siswa Panganggone jebles siswa Kumpulane katone padha siswa Saka ngomah ya katon siswa Yen ing kelas ora beda kaya siswa Ing tengah dalan jebul dudu kaya siswa Banjur . . . banjur kena apa Jare kabeh kandha siswa Nanging . . . nanging jebul nyata .. . nyata Tumindake dudu kaya siswa Kelakuane ora pantes yen sinebut siswa Tandang tanduke ora patut dikandhakake siswa Solah-bawane nyebal saka wujude siswa Babar pisan ora duwe tatakrama Singular saka kasusilan Dhemene padha tawuran Rumangsa bangga yen bisa nglanggar aturan Tumindake tanpa nganggo tatanan Solahe nalisir saka paugeran Polahe kaya wong urakan Ugal-ugalan sadalan-dala

Ngombe kang tanpa ukuran Kumpulane kaya dene padha karo kewan Lummuh makarya apa maneh kangelan Nanging gaweyane tiru-tiru bangsane juragan Sapolahe emoh kalah Sanadyan nglakoni laku salah Kaya-kaya ora duwe rasa gela Sandyan wis tumindak kang nistha Rumangsa kaya ora duwe dosa Sanadyan tumindak luput ing saben mangsa Sing salah banjur sapa Sing salah lan nanggung akibate ora liya Ya sing rumangsa dadi manungsa Ya manungsa sing kud urip karo manungsa Ya jalma sing kudu bareng karo spadha-padha Ya manungsa sing kudu bekti karo wong tuwa Ya manungsa sing kudu mituhu marang dwija Ya manungsa sing kudu diwenehi urip dening Kang Maha Kawasa Ya manungsa sing dadi gegadhangane nusa lan bangsa Siswa sing dadi kurbane salah mangsa

Nyemak Pariwara (Iklan)

Nyemak Pariwara  (Iklan)

Pariwara nduweni teges ajak-ajak utawa celuk-celuk kang katindakake kanthi bola-bali (berulang-ulang). Lumrahe dibiwarakake mawa media, kayata radhio, televise, film, laying kabar/ariwarti, kalawarti (majalah) lan liya-liyane. Ancas tujuwane pawongan utawa perusahaan masang nggiyarake pariwara, yakuwi kanggo menehi katrangan (informasi), ajak-ajak, nepungake ngiras nawakake jasa utawa asil produksine marang wong akeh utawa masarakat.

Pariwara iku bisa kasebut komunikatif yen pesen utawa kang pengin disiarake bisa dipahami utawa dimangerteni dening masarakat umum. Pilihan tembung lan ukara kudu bener, ora njlimet, lan gampang ditrima utawa dimangerteni. Pariwara uga biasane dijangkepi kanthi gambar.

Babagan kang perlu digatekake sajroning pariwara ana 2 warna, yaiku :

1.         Surasa pariwara

a.    Kudu objektif lan jujur,

b.    Cekak lan cetha,

c.     Ndudut ati (menarik).

2.         Basa pariwara

a.    Gampang ditampa (komunikatif),

b.    Ukarane cekak, cetha, lan ndudut ati,

c.     Isine nyata, ora ngapusi lan sipate ngajak-ajak.

Lumrahe, pariwara iku dibiwarakake kanthi 3 cara, yaiku :

1.         Pariwara radhio                       : nggunakake suara kanggo pariwarane.

2.         Pariwara media cethak         : nggunakake gambar lan uga tulisan kanggo pariwarane.

3.         Pariwara televise                    : nggunakake gambar, suara, uga  tulisan kanggo pariwarane.

Tuladha Pariwara :

Manfaate Duduh Klapa Duduh klapa sing seger seliyane bisa kanggo ngilangake ngorong jebule nduweni manfaat lan khasiat sing akeh banget. Kajaba rasane sing legi, enak lan nyegerake awak, jebule bisa nyegah dehidrasi, maag, nganti tekan lara kangker. Ora percaya? Ayo dirungoke kanthi temen biwara manfaate duduh klapa iki. Ngombe duduh klapa sing adhem ana ing swasana hawa kang panas, rasane mesthi seger banget. Awit maedahi tenan yen banyu klapa dienggo gawe omben kanggo tamba ngorong. Nutrisi sing ana ing sajerone banyu klapa uga dipercaya kena kanggo sarana tamba sawarnaning lelara. Duduh klapa kuwi salah sijine banyu murni sing cendhek karbohidrat, 99 % cendhek lemak lan cendhek gula, sing aman diombe kanggo wong sing obesitas (kelemon) lan lara diabetes (kencing manis/gula). Adhedhasar cathetan sing ana USDA National Nutrient, saben 100 gr duduh klapa nyimpen 19 kalori, 0,2 lemak, 1,1 serat, 0,72 g protein, lan 0 mg kolesterol. Uga nyimpen magnesium, kalsium, vitamin B, C, zinc, yodium, mangan lan selenium. Amarga simpenan nutrisi sing akeh mau, banyu klapa duweni kasarasan kayata : dehidrasi (kurang cairan), njaga abote awak, sistim kekebalane awak, nikelake metabolism, nyuda rasa munek, nglancarake sistim pencernaan, kolera, maag, lan kangker.

Tembang Jawa

Ngapresiasi Tembang Jawa

Tembang macapat kalebu perangane tembang jawa. Wulangan ing perangan iki bakal ngrembug babagan kasusastran tembang. Tembang jawa yaiku reriptan kanthi paugeran tertamtu kang pamacane kudu dilagokake lan bisa diiringi wiramaning gendhing (swara lelagoning gamelan).

1.             Perangane Tembang Jawa

a.         Tembang Kawi utawa Tembang gedhe

Ø  Pamularsih

Ø  Rukmarata

Ø  Gandakusuma

Ø  Citrakusuma

Ø  Tepikuwari

Ø  Retnamulya

Ø  Mintajiwa

Ø  Kusumastuti

Ø  Kumuda asmara

b.        Tembang Tengahan

Ø   Pranasmara

Ø   Palugon

Ø   Kenya kedhiri

Ø   Juru demung

Ø   Kuswaraga

Ø   Balabak

Ø   Wirangrong

Ø   Girisa

Ø   Kuswarini

Ø   Pangajabsih

c.         Tembang Macapat utawa Tembang Cilik

Kajaba saka iku uga ana tembang reriptan gagrag anyar sing diarani tembang dolanan. Jenise tembang macapat yaiku :

Ø  Pocung

Ø  Maskumambang

Ø  Gambuh

Ø  Megatruh

Ø  Kinanthi

Ø  Asmarandana

Ø  Mijil

Ø  Pangkur

Ø  Durma

Ø  Sinom

Ø  Dhandhanggula

2.             Watak lan Panganggone Tembang Macapat

No	Tembang	Watak	Kanggone
1.	Kinanthi	Seneng, asih	Medharake pitutur
2.	Pocung	Kendho	Medharake crita sing sakepenake
3.	Asmarandana	Sengsem, prihatin	Medharake pitutur kasmaran/crita asmara
4.	Mijil	Wedharing rasa	Pitutur
5.	maskumambang	Nalangsa	Kanggo medharake rasa ngeres/keranta-ranta
6.	Pangkur	Sereng	Kanggo medharake kang sarwa sereng
7.	Sinom	Grapyak, pantes	Kanggo medharake pitutur/ sesorah
8.	Dhandhanggula	Grapyak, pantes	Kanggo bebuka, medharake pitutur/ sesorah
9.	Durma	Luwes, resep	Kanggo bebuka, medharake rasa nepsu
10.	Gambuh	Galak, mantep	Kanggo medharake pitutur
11.	Megatruh	Rumaket, kulina, sedih, kingkin	Kanggo medharake rasa keranta-rata

Katrangan :

a.       Pada, yaiku cacahing tembang macapat saben salagu, saka wiwitan tekan pungkasan

b.      Guru wilangan, yaiku cacahing wanda (suku kata) ing tembang macapat

c.       Guru lagu, yaiku tibaning swara ing pungkasaning gatra

d.      Guru gatra, yaiku jenenge larikan ing tembang macapat